Eyüp Sultan Camii, İstanbul’un fethinden hemen sonra inşa edilen ilk külliye ve camilerden biridir. Hem Osmanlı tarihi hem de İslam dünyası açısından büyük bir manevi öneme sahiptir.
Kuruluşu ve İnşası (1458)
Kabrin Bulunuşu
Hz. Muhammed’i (s.a.v.) Mekke’den Medine’ye hicret ettiğinde evinde misafir eden sahabi Ebû Eyyûb el-Ensârî (Eyüp Sultan), 7. yüzyıldaki Emevîlerin İstanbul kuşatması sırasında şehit düşmüş ve surların dışındaki bu bölgeye defnedilmiştir.
İstanbul’un fethi sırasında (1453), Fatih Sultan Mehmed’in hocası Akşemseddin tarafından kabrin yeri manevi bir keşifle bulunmuştur.
Fatih Sultan Mehmed, 1458 yılında kabrin yanına bir türbe ve cami yapılmasını emretmiştir. Daha sonra buraya bir medrese, imaret, hamam ve çeşmeler eklenerek bölge bir külliye hâline getirilmiştir.
Yıkılışı ve Yeniden İnşası (1798–1800)
Fatih döneminde yapılan ilk cami, yüzyıllar içinde meydana gelen depremler (özellikle 1509 ve 1766’daki büyük İstanbul depremleri) ve yangınlar nedeniyle ağır hasar görmüştür.
1798 yılında Sultan III. Selim, harap durumdaki camiyi temellerine kadar yıktırarak tamamen yeni ve daha görkemli bir planla yeniden inşa ettirmiştir.
Bina emini Uzun Hüseyin Efendi’nin sorumluluğunda yürütülen çalışmalar 1800 yılında tamamlanmış ve cami, 24 Ekim 1800 tarihinde III. Selim’in Cuma namazını burada kılmasıyla yeniden ibadete açılmıştır.
Bugün gördüğümüz caminin mimarisi büyük ölçüde bu dönemden kalmadır.
Mimari Özellikleri
Kubbe Yapısı
Cami, sekiz pâyeli (sütunlu) bir plan şemasına sahiptir. Ana kubbe, çevresindeki yarım kubbelerle desteklenerek dengeli ve ferah bir iç mekân oluşturur.
Minareler
Caminin iki şerefeli iki minaresi bulunmaktadır. Minarelerin boyları III. Ahmed döneminde uzatılmış, daha sonra meydana gelen hasarlar nedeniyle yenilenmiştir.
İç Avlu ve Çınar Ağaçları
Avlunun ortasında, tarihî çınar ağaçlarının gölgelediği, parmaklıklarla çevrili bir set (Çimen Sofa) bulunmaktadır. Bu alandaki çeşmeler III. Selim tarafından yaptırılmış ve Hacet Çeşmeleri olarak adlandırılmıştır.
Osmanlı Padişahları ve Kılıç Kuşanma Merasimi
Osmanlı İmparatorluğu’nda tahta çıkan padişahların geleneksel Kılıç Kuşanma Merasimleri, Eyüp Sultan Camii’nde gerçekleştirilirdi.
Padişahlar, Topkapı Sarayı’ndan saltanat kayıklarıyla veya kara yoluyla buraya gelir; burada Şeyhülislam veya dönemin önde gelen tarikat büyüklerinden biri tarafından Hz. Ömer’e ait olduğu kabul edilen bir kılıç ya da Hazine-i Hümayun’da muhafaza edilen kılıçlardan biri padişaha kuşatılırdı.
Padişahlar ayrıca sefere çıkmadan önce Eyüp Sultan Türbesi’ni ziyaret eder ve burada dua ederlerdi.
Araştırma ve Fotoğraflar:
BEKİR TİRYAKİ
Ağustos 2026